Kriz Sonrası Makina Sektörü

Üzülerek gözlemliyoruz ki, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın kullanılmış makina ithalatında yaş sınırlamasını kaldırmasından sonra ithal edilmeye başlanan makinalar arasında 20 yaşını aşmış olan çok sayıda makina ve tezgah bulunmaktadır. Bunları iyi irdelemeden satın alan, çoğu KOBİ niteliğindeki kuruluşumuzun büyük hayal kırıklığına uğramaları, bunlardan verim alamamaları kaçınılmaz bir son olacaktır. Markası ve teknolojisi ile dünya pazarlarından önemli pay alan Avrupa firmaları dahi bu tür tezgahların kaliteli imalat yapmak ve rekabet etmek için uygun olmadığını belirtirken ülkemizde tam tersine bir yol izlenmesi dikkatle irdelenmesi, hatta önlem alınması gereken bir gelişmedir.

Son aylarda dünyada yaşanan ekonomik krizin yavaş da olsa aşılmakta olduğunu dile getiren iyimser yorumlar yapılmakta kriz sonrasında yaşanacak olası gelişmeler üzerinde durulmaktadır. Genel beklenti 2010 yılında satışlarda artış yaşanması, yatırım yapma konusunda bir hareketlenmenin başlaması yönünde ise de belirtilen görüşler 2010 yılının bir geçiş yılı olacağı, iyileşmenin yavaş bir tempoda gerçekleşeceği, pazarın asıl gelişmesinin 2011 yılında olabileceği yönündedir.

Kriz sonrasında birçok ülkede makina imalat sanayini bekleyen yeni gelişmeler yanında bazı sorunların da ortaya çıkmasının söz konusu olduğu belirtilmektedir. İtalyan Takım Tezgahı İmalatçıları Birliği UCIMU’nun görüşleri şu şekildedir:

Avrupa’daki sanayicilerin kriz sonrası dönemde pazara sunacakları takım tezgahları, Asya ve muhtemelen Güney Amerika’da bu tür makinaları imal eden kuruluşların sert rekabetleri ile karşı karşıya kalacaklardır.

Çözülmesi gereken sorun, Avrupa’daki birçok sanayicinin bugün hala imalatlarında kullandıkları demode tezgahları, ileri teknoloji düzende, son jenerasyon makinalarla değiştirmelerinin nasıl sağlanacağıdır. İtalya’da ve muhtemelen tüm Avrupa ülkelerinde kullanılmakta olan tezgahları % 20’si 20 yıldan daha eskidir. Bu tezgahlarla yapılan imalatta verimlilik düşüktür. Bakım onarıma harcanan zaman artmakta, arıza nedeni ile imalatta duraklamalar olmaktadır. İtalyan Federasyonu bu tezgahların elimine edilerek, yerlerine yeni ve geliştirilmiş tezgahların kullanılabilmesi için hükümetlerin yeni destekler sağlamasını önermektedir. Eğer bu sağlanabilirse, Avrupa’daki makina imalatçılarının rekabet gücünü artırmaları daha kolay olacaktır. Rekabet gücünün artması, mevcut istihdamın korunmasının ötesinde yeni istihdam sağlanmasına da olanak verecektir. Ayrıca, eski tezgahların çevreye olumsuz etkilerinin (yüksek enerji sarfiyatı gibi) daha fazla olduğu da dikkate alınmalıdır. Bu konuda alınabilecek vergisel ve diğer devlet destekleri, hemen tümü ile KOBİ yapısında olan makina imalatçılarının yaşamlarını sürdürebilmeleri için de büyük önem taşımaktadır. UCIMU, bu gelişmenin sağlanabilmesi ve hükümetlerin ikna edilebilmesi için sektör kuruluşlarının her türlü imkanı kullanmalarını önermektedir.

AB üyesi ülkeler makinaların yenilenmesi, rekabet gücünün ve buna bağlı olarak istihdamın artmasını sağlamak maksadı ile çeşitli önlemler almaktadırlar.

İTALYA İtalyan Hükümeti 26 Haziran 2009 tarihinde yayınladığı ve Tremonti-Ter olarak isimlendirilen bir kararname ile, 01 Temmuz 2009-30 Haziran 2010 tarihleri arasında sipariş edilen makina ve ekipman için geçerli olmak üzere, aşağıdaki desteklerin uygulanmasına karar vermiştir:

• Bu karar ile, ülke içinde imalat sanayiinin desteklenmesi ve makina ekipman yatırımlarının kolaylaştırılması hedeflemektedir,
• Yatırımlarda kullanılacak tüm yeni makinaların (bilgisayar ve taşıtlar hariç) bedelinin yarısı tahakkuk edecek vergiden düşülebilecektir.
• Bu indirimin uygulanacağı makinalar, ilgili direktiflere (Makina, LVD, EMC…) uygun olması gerekmektedir,
• İndirimden yararlanan makinanın, 2011 vergi dönemi sonuna kadar 3. kişilere satılmaması gerekmektedir, aksi halde sağlanan destek geri alınacaktır
• İndirimden yararlanmak için bu dönemde sipariş edilmiş olması yeterlidir, teslimat bu dönemin dışında da olabilir.
• Vergi indirimi 2010 vergi yılında başlayacaktır, dolayısıyla 2011 yılı vergisini etkileyecektir, eğer bu dönemde bu indirimi karşılayacak bir kar oluşmamışsa, indirim takip eden yıllarda da devam edecektir.

İSPANYA Hükümetinin aldığı karar ile, Bask bölgesinde firmaların satın alıp tesislerine kuracakları yeni makinaların bedelinin %30’u nakit sübvansiyon olarak ödenecektir.

ABD Amerikan Hükümetinin önerisi ile kongrenin 2008 yılında kabul ettiği mevzuat, yeni iş alanlarının yaratılması ve imalat sanayinin desteklenmesini sağlamak için; KOBİ’lerin yeni makina ve ekipmanlarla 250.000 dolara kadar olan yatırımlarda, sermaye harcamalarının %50’sinin başlangıçta amortismanlardan düşülmesine imkan vermiştir. Alınan karar ile bu uygulama 2009 yılı sonuna kadar uzatılmıştı. Şimdi, Başkan Obama’nın önerisi ile kongre tarafından bu uygulamanın 2010 yılını da kapsayacak şekilde uzatılması beklenmektedir. Ayrıca, alınacak önlemler ile KOBİ’lerin banka kredilerine daha kolay erişebilmelerine imkan sağlanacaktır.

TÜRKİYE’DE DURUM

Avrupa’daki sektör kuruluşları, eski yıllarda imal edilmiş, demode, verimliliği düşük, tolerans sınırları genişlemiş tezgahlarla imalat yaparak rekabet etme olanağının kalmadığını vurgulamaktadır. Ülkemizde sanayicilerin kullandıkları ve 20 yaşından yüksek tezgahların oranı Avrupa’dakinden çok daha yüksektir.

Üzülerek gözlemliyoruz ki, Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın kullanılmış makina ithalatında yaş sınırlamasını kaldırmasından sonra ithal edilmeye başlanan makinalar arasında 20 yaşını aşmış olan çok sayıda makina ve tezgah bulunmaktadır. Bunları iyi irdelemeden satın alan, çoğu KOBİ niteliğindeki kuruluşumuzun büyük hayal kırıklığına uğramaları, bunlardan verim alamamaları kaçınılmaz bir son olacaktır. Markası ve teknolojisi ile dünya pazarlarından önemli pay alan Avrupa firmaları dahi bu tür tezgahların kaliteli imalat yapmak ve rekabet etmek için uygun olmadığını belirtirken ülkemizde tam tersine bir yol izlenmesi dikkatle irdelenmesi, hatta önlem alınması gereken bir gelişmedir.

Arslan Sanır
Koordinatör
Makina İmalatçıları Birliği